Vận hành cẩu gần đường dây điện là hoạt động điều khiển thiết bị nâng (xe cẩu bánh lốp, cẩu xích, cẩu tự hành) thực hiện bốc dỡ, lắp đặt hàng hóa trong phạm vi có sự xuất hiện của lưới điện cao áp hoặc hạ thế. Đây là khu vực nhạy cảm, nơi nguy cơ phóng điện có thể xảy ra ngay cả khi chưa có sự tiếp xúc trực tiếp giữa cần cẩu và dây dẫn điện.
Để đảm bảo an toàn trong vận hành xe cẩu, người vận hành phải duy trì khoảng cách tối thiểu từ 1.0m đến 10.0m tùy theo điện áp đường dây. Bài viết này cung cấp quy trình 5 bước chuẩn bị thực chiến và các quy định kỹ thuật mới nhất giúp bạn thi công an toàn, đúng pháp luật.
Quy định về khoảng cách an toàn điện khi vận hành cẩu
Khoảng cách an toàn là giới hạn không gian nhỏ nhất giữa bộ phận bất kỳ của xe cẩu với dây dẫn điện nhằm ngăn chặn hiện tượng phóng điện. Quy định này biến thiên dựa trên cấp độ điện áp và được cụ thể hóa thông qua bảng tra cứu kỹ thuật dưới đây.
Quy định khoảng cách an toàn dựa trên điện áp đường dây, áp dụng cho mọi loại cần cẩu. Dưới đây là bảng chi tiết theo QCVN 7:2012/BLĐTBXH và TCVN 4244:2005.
| Điện áp đường dây | Khoảng cách an toàn tối thiểu |
| Dưới 1 kV | 1,5 m |
| 1-22 kV | 2 m |
| 35-110 kV | 4 m |
| 220 kV | 6 m |
| 500 kV | 9 m |
Lưu ý: Khoảng cách này phải tính từ điểm vươn xa nhất của cần trục, dây cáp thép, hoặc chính kiện hàng đang nâng. Sự biến động của nhiệt độ có thể làm độ võng dây điện tăng lên, do đó hãy luôn cộng thêm biên độ an toàn 0.5m vào các chỉ số trên.
Quy trình chuẩn bị 5 bước trước khi đưa cẩu vào vị trí
Quy trình chuẩn bị gồm 5 bước cụ thể từ khâu khảo sát hiện trường đến thiết lập vùng an toàn dựa trên QCVN 7:2012/BLĐTBXH, giúp phát hiện nguy cơ sớm.
Bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt các bước sau:
Bước 1: Khảo sát vị trí đường dây
Vẽ bản đồ công trường, sử dụng thiết bị đo điện trường để xác định đường dây trên cao hoặc ngầm, đánh dấu vùng nguy hiểm bằng băng phản quang.
Bước 2: Kiểm tra thiết bị cần cẩu
Xác nhận chỉ báo mô men tải (LMI) và chống chặn kép (ATB) hoạt động, kiểm tra cách điện dây cáp theo TCVN 4244:2005.
Bước 3: Lập phương án thi công (MS)
Vẽ sơ đồ mặt bằng, xác định tầm với của cần trục và góc quay tối đa. Đảm bảo khi cần vươn dài nhất, nó vẫn nằm ngoài vùng nguy hiểm.
Bước 4: Thiết lập rào chắn và biển báo
Sử dụng cọc tiêu và băng rào phản quang để khoanh vùng phạm vi vận hành. Đặt biển cảnh báo “Nguy hiểm – Có điện lưới cao áp” tại các vị trí dễ quan sát nhất.
Bước 5: Bố trí nhân sự chỉ huy an toàn
Chỉ định một người cảnh báo (Signaler) am hiểu về an toàn lao động. Người này đứng ở vị trí có góc nhìn bao quát cả đường dây và cần cẩu, giữ liên lạc liên tục với tài xế qua bộ đàm.
Biện pháp phòng ngừa trong quá trình vận hành
Biện pháp phòng ngừa tập trung vào giám sát liên tục và sử dụng công cụ hỗ trợ trong suốt thời gian cẩu làm việc giúp ngắn chặn rủi ro phóng điện hồ quang do rung lắc hoặc quán tính của cần cẩu.
Dưới đây là quy tắc kỹ thuật cần tuân thủ:
- Duy trì tốc độ chậm và ổn định: Tuyệt đối không thực hiện các thao tác quay cần hoặc nâng hạ đột ngột. Chuyển động nhanh tạo ra lực quán tính khiến cần trục bị rung lắc, làm thu hẹp khoảng cách an toàn tối thiểu một cách bất ngờ.
- Sử dụng dây dẫn hướng phi kim loại: Khi điều chỉnh vị trí vật nâng, công nhân chỉ được dùng dây mồi bằng vật liệu cách điện như thun, nylon hoặc dây thừng khô. Tuyệt đối không sử dụng cáp thép hoặc dây bị ẩm ướt vì chúng có khả năng dẫn điện trực tiếp từ vật nâng về người điều khiển.
- Giám sát độ võng của dây điện: Dây dẫn điện có xu hướng giãn nở và võng xuống khi nhiệt độ môi trường tăng cao hoặc khi tải điện lớn. Tài xế cần liên tục cập nhật tình trạng này thông qua sự hỗ trợ của người cảnh báo (Signaler).
- Sử dụng rào chắn và biển báo: Lắp rào chắn cách điện không gắn trực tiếp vào cần, đánh dấu vùng nguy hiểm ít nhất 1 m từ phần quay của cẩu bằng biển cảnh báo.
- Xử lý thời tiết xấu: Dừng hoạt động nếu gió vượt 10 m/s hoặc mưa lớn, vì hồ quang điện dễ xảy ra
- Kích hoạt thiết bị cảnh báo tiệm cận: Nếu xe cẩu được trang bị cảm biến điện áp, hãy đảm bảo thiết bị hoạt động tốt. Tuy nhiên, không được ỷ lại hoàn toàn vào công nghệ mà bỏ qua sự quan sát thực tế của thực thể người điều khiển.
Cách xử lý khẩn cấp khi cần cẩu chạm vào đường dây điện
Nếu xảy ra sự cố va chạm đường dây, tài xế và nhân sự hiện trường phải thực hiện ngay lập tức các hành động theo thứ tự ưu tiên sau:
- Hành động của người vận hành: Ở nguyên trong cabin, không chạm đất hoặc bộ phận kim loại; cảnh báo mọi người tránh xa 10 m vì toàn bộ cần cẩu dẫn điện. Nếu máy vẫn hoạt động, hãy cố gắng di chuyển cần trục ngược lại hướng va chạm để tách rời nguồn điện.
- Kỹ thuật thoát hiểm: Nếu xe bốc cháy và bắt buộc phải rời khỏi cabin, tài xế phải nhảy ra ngoài và không được để tay hay chân chạm vào xe, sau đó di chuyển ra xa ít nhất 10m
- Cứu hộ người bị ảnh hưởng: Không tiếp cận trực tiếp, sử dụng vật cách điện để kéo nạn nhân ra; gọi cấp cứu 115 và cắt điện qua đơn vị điện lực.
- Nhân sự xung quanh: Tuyệt đối không được phép lại gần xe cẩu hoặc chạm vào bất kỳ phần nào của thiết bị. Gọi ngay cho đơn vị quản lý lưới điện để yêu cầu ngắt điện khẩn cấp và gọi lực lượng cứu hộ chuyên trách.
Sơ đồ bán kính nguy hiểm quanh đường dây điện
Sơ đồ bán kính nguy hiểm xác lập các vùng đệm an toàn xung quanh nguồn điện dựa trên hiện tượng phóng điện không khí
Để vận hành cẩu gần đường dây điện hiệu quả, bạn cần nắm vững sơ đồ vùng nguy hiểm, khu vực mà dòng điện có thể nhảy qua không khí ngay cả khi chưa có sự tiếp xúc.
- Vùng Đỏ (Vùng Chết): Khoảng cách trực diện từ 1m đến 6m tùy cấp điện áp. Đây là vùng tuyệt đối không được để bất kỳ bộ phận nào của cần trục hay vật nâng xâm nhập.
- Vùng Vàng (Vùng Cảnh Báo): Cộng thêm 3m từ ranh giới Vùng Đỏ. Đây là khu vực yêu cầu có người cảnh báo (Signaler) giám sát 100% thời gian.
- Vùng Xanh (Vùng An Toàn): Khu vực nằm ngoài bán kính ảnh hưởng của phóng điện hồ quang và điện áp bước.
Cách xử lý tình huống thực tế khi vận hành cẩu gần đường dây điện
Trong thực tế vận hành cẩu gần đường dây điện, đội ngũ kỹ thuật tại Tiến Phát Group đã đúc kết được những bài học xương máu:
- Làm việc trong hẻm nhỏ có dây điện chằng chịt: Luôn giả định mọi loại dây (kể cả dây cáp viễn thông) đều đang mang điện. Sử dụng xe cẩu có tầm với ngắn, linh hoạt hoặc cẩu tự hành để kiểm soát không gian tốt hơn.
- Địa hình thi công không ổn định: Nếu đất bị lún, xe cẩu có thể nghiêng, đẩy đỉnh cần về phía đường dây điện nhanh chóng. Luôn sử dụng tấm lót chân chống chuyên dụng và kiểm tra độ cân bằng bằng thước thủy trước khi cẩu hàng.
- Tình huống sương mù hoặc mưa phùn: Độ ẩm cao làm biến chất môi trường cách điện. Trong tình huống này, phải tự động tăng khoảng cách an toàn tối thiểu thêm ít nhất 20% so với quy định ở điều kiện khô ráo.
- Sử dụng xe cẩu đã qua kiểm định: Đảm bảo hệ thống cách điện và tiếp địa xe cẩu hoạt động 100%. Đây là nội dung quan trọng trong quy trình kiểm định xe cẩu định kỳ mà bạn không được phép bỏ qua.
FAQs – Câu hỏi thường gặp khi vận hành cẩu gần đường dây điện
1. Làm sao để biết dây điện phía trên có điện áp bao nhiêu?
Bạn có thể ước lượng qua số bát sứ cách điện: loại 3-5 bát thường là 35kV, 7-9 bát là 110kV, và 12-14 bát là 220kV.
2. Khoảng cách an toàn cho xe cẩu tự hành có khác xe cẩu chuyên dụng không?
Không, mọi thiết bị nâng đều phải tuân thủ cùng một bảng trị số khoảng cách an toàn dựa trên điện áp lưới điện hiện hành.
3. Dây viễn thông (dây điện thoại) có gây nguy hiểm khi va chạm không?
Dù không mang điện áp cao như đường dây tải điện, dây viễn thông vẫn có thể nhiễm điện do hiện tượng cảm ứng điện từ hoặc do dây điện cao thế rơi đè lên, do đó phải xử lý như dây điện bình thường.
4. Nếu cần cẩu chỉ mới chạm vào dây điện nhưng chưa cháy nổ, tôi nên làm gì?
Hãy ngồi yên trong cabin và cố gắng điều khiển cần rời xa dây điện; nếu máy hỏng, giữ nguyên vị trí và chờ đơn vị điện lực ngắt điện.
Tổng kết
Việc vận hành cẩu gần đường dây điện không cho phép bất kỳ sai sót nào dù là nhỏ nhất. Bằng việc tuân thủ quy định về khoảng cách an toàn, thực hiện đúng 5 bước chuẩn bị và nắm vững kỹ thuật thoát hiểm, bạn sẽ đảm bảo dự án vận hành thông suốt và an toàn tuyệt đối. Tiến Phát Group tự hào là đơn vị cung cấp giải pháp vận tải cơ giới có quy trình kiểm soát an toàn điện khắt khe nhất hiện nay.
